कक्षा - नौ
पाठ: चतुर्थ:
कल्पतरु:
विषय - संस्कृत:
प्र0 1 एकपदेन उत्तरं लिखत -
(क) जीमूतवाहन: कस्य पुत्र: अस्ति ?
उत्तरम - जीमूतवाहन: जीमूतकेतु: पुत्र: अस्ति।
(ख) संसारडस्मिन् क: अनश्वर भवति ?
उत्तरम - संसारडस्मिन् परोपकार: अनश्वर भवति।
(ग) जीमूतवाहन: परोपकारैकफलसिद्धये कम आराधयति ?
उत्तराम - जीमूतवाहन: परोपकारैकफलसिद्धये कल्पपादपम् आराधयति।
(घ) जीमूतवाहनस्य सर्वभूतानुकम्पया सर्वत्र किं प्रथितम ?
उत्तरम - जीमूतवाहनस्य सर्वभूतानुकम्पया सर्वत्र यश: प्रथितम।
(ङ) कल्पतरु: भुवि कानि अवर्षत् ?
उत्तरम -कल्पतरु: भुवि वसूनि अवर्षत्।
प्र0.2 अधोलिखितानां प्रश्नानाम उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत -
(क) कञ्चनपुर नाम नगरं कुतर विभाति स्म ?
उत्तरम - कञ्चनपुर नाम नगरं हिमालयस्य सानोरुपरि विभाति स्म।
(ख) जीमूतवाहन: कीदृश: आसित् ?
उत्तरम् - जीमूतवाहन: महान् दानवीर: सर्वभुतानुकम्पी च अभयत्।
(ग) कल्पतरो: वैशिष्ट्यमकर्णय जीमूतवाहन: किं अचिन्तयत् ?
उत्तरम् - कल्पतरो: वैशिष्ट्यमकर्णय जीमूतवाहन: अचिन्तयत् "अहो इदृश्यम् अमरपादपं प्राप्यापि पूर्वे: पुरुषै: अस्माकं तादृशं फलं किमपि न प्राप्तम्। किन्तु केवलं कैश्चिदेव कृपणै: अथिति:। तदहम् अस्मात् कल्पतरौ: अभिष्टं साधयामि" इति।
(घ) हितैषिण: मंत्रिण: जीमूतवाहनं किम् उक्तवन्त: ?
उत्तरम् - हितैषिण: मंत्रिण: जीमूतवाहनं उक्तवन्त: , "युवराज ! योडयं सर्वकामद: कल्पतरु: तवोधाने तिष्ठति स तव सदा पूज्य:। अस्मिन् अनुकूले स्थिते सति शक्रोडपि अस्मान् बाधितुं न शक्नुयात्" इति।
(ङ) जीमूतवाहन: कल्पतरुम् उपगम्य किम् उवाच ?
उत्तरम् - जीमूतवाहन: कल्पतरुम् उपगम्य उवाच - "देव ! त्वया अस्मत्पूर्वेषाम् अभीष्टा: कामा: पुरिता: तन्ममैकं कामं पूरय। यथा पृथिवीम् अदरिद्राम् पश्यामि, तथा करोत देव:" इति।
प्र0.3 अधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदानि कस्मै प्रयुक्तनि ?
(क) तस्य सानोरूपरि विभाति कञ्चनपुरं नाम नगरम् ।
उत्तरम् - हिमालयपर्वताय।
(ख) राजा सम्प्राप्तयौवनं तं यौवराज्ये अभिषिक्तवान् ?
उत्तरम् - जीमुतवाहनाय।
(ग) अयं तव सदा पूज्य: ।
उत्तरम् - कल्पतरवे ।
(घ) तात। त्वं तु जानासि यत् धनं वीचिवच्चञ्चलम् ।
उत्तरम् - जीमुतकेलवे ।
प्र0.4 अधोलिखितानां पदानां पर्यायपदं पाठात् चित्वा लिखत -
(क) पर्वत: - नगं: ।
(ख) भूपति: - राजा ।
(ग) इंद्र: - शक्र: ।
(घ) धनम् - वसुनि ।
(ङ) इच्छितम् - अभिष्टम् ।
(च) समीपम् - अन्तिकम् ।
(छ) धरित्रीम् - पृथ्वीम् ।
(ज) कल्याणम् - हितम् ।
(झ) वाणी - वाक् ।
(ञ) वृक्ष - तरु: ।
प्र0.5 'क' स्तंभे विशेषणानि 'ख' स्तंभे च विशेष्याणि दत्तानि। तानि समुचितं योजयत -
'क' स्तम्भ 'ख' स्तम्भ
कुलक्रमागत: परोपकार:
दानवीर: मंत्रिभि:
हितैषिभि: जीमुतवाहन:
वीचिवच्चञ्चलम् कल्पतरु:
अनश्वर: धनम्
उत्तरम् -
'क' स्तम्भ 'ख' स्तम्भ
कुलक्रमागत कल्पतरु:
दानवीर: जीमुतवाहन:
हितैषिभि: मंत्रिभि:
वीचिवच्चञ्चलम् धनम्
अनश्वर: परोपकार:
प्र0.6 स्थूलपदान्यधिकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
(क) तरो: कृपया स: पुत्रम् अप्राप्नोत् ।
उत्तरम् - कस्य तरो: कृपया स: पुत्रम् अप्राप्नोत् ?
(ख) सः कल्पतरवे न्यवेदयत् ।
उत्तरम् - सः कस्मै न्यवेदयत् ।
(ग) धनवृष्ट्या कोडपि दरिद्र: नातिष्ठत् ।
उत्तरम् - कया कोडपि दरिद्र: नातिष्ठत् ?
(घ) कल्पतरु: पृथिव्यां धनानि अवषर्त् ।
उत्तरम् - कल्पतरु: कुत्र धनानि अवषर्त् ?
(ङ) जीवनुकम्पया जीमूतवाहनस्य यश: प्रासरत् ।
उत्तरम् - कया जीमूतवाहनस्य यश: प्रासरत् ?
प्र0.7
(क) "स्वस्ति तुभ्यम" स्वस्ति शब्दस्य योगे चतुर्थी विभक्ति: भवति। इत्यनेन नियमेन अत्र चतुर्थी विभक्ति: प्रयुक्ता। एवमेव (कोष्ठकगतेषु पदेषु) चतुर्थी विभक्ति प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
(क) स्वस्ति राजभ्य (राजा)
(ख) स्वस्ति प्रजाभ्य (प्रजा)
(ग) स्वस्ति छात्रेभ्य (छात्र)
(घ) स्वस्ति सर्वजनेभ्य (सर्वजन)
(ख) कोष्ठकगतेषु पदेषु षष्ठीं विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
(क) तस्य गृहस्य उद्याने कल्पतरु: आसित। (गृह)
(ख) स: पितु: अन्तिकम आगच्छत। (पितु)
(ग) जीमूतवाहनस्य सर्वत्र यश: प्रथितम (जीमूतवाहन)
(घ) अयं कस्य तरु: ? (किम)
NCERT Class 9 (नवमकक्षाया:) Sanskrit (संस्कृतपाठ्यपुस्तकम्) More Lessons Given Below -
एन.सी.ई.आर.टी. कक्षा 9 के अन्य अध्याय के प्रश्न-उत्तर निम्न है -
अध्याय के नाम पर क्लिक करें -
विषयानुक्रमणिका | |
Click Here | |
5. सूक्तिमौक्तिकम् | |
6. भ्रान्तो बाल: | |
7. प्रत्यभिज्ञानम् | |
8. लौहतुला | |
9. सिकतासेतु: | |
10. जटायो: शौर्यम् | |
11. पर्यावरणम् | |
12. वाङमन: प्राणस्वरूपम् | |
Comments
Post a Comment
If you have any doubt. Please contact us. Thanks for visit us.